24 Haziran 2014 Salı

Sivil haklar militanı 'Maya Angelou'



MAYA ANGELOU

(1928-2014)

ABD’li şair, yazar ve sivil haklar militanı Maya Angelou, asıl adıyla Marguerite Ann Johnson, 4 Nisan 1928’de doğmuş, 28 Mayıs 2014 Çarşamba günü Winston-Salem/Nort Carolina’daki evinde seksen altı yaşında aramızdan ayrılmıştır. ABD’nin son elli yıldır önde gelen sanatçılarından birisi olan Angelou, küçük yaşlarından itibaren ırk ayrımı nedeniyle ABD’nin Güney kesiminde (Deep South) çok zorluk çekmiş, eziyetlere, ayrımcılığa maruz kalmıştır. Yaşamının bu dönemine ilişkin anılarını 1969 yılında yayımlanan ve iki yıl çok satanlar listesinde kalan“I Know Why The Caged Bird Sings”(Kafes Kuşunun Neden Öttüğünü Biliyorum) adlı otobiyografik yapıtında anlatmıştır. Bu kitap; üç yaşındaki Maya ile ağabeyi Bailey Johnson Jr.’ın Stamps/Arkansas’a büyükannelerinin yanına yollanmaları ile başlayıp, Angelou’nun on yedi yaşında annesinin erkek arkadaşının tecavüzü sonucu hamile kalarak anne olmasıyla son bulur. Şair bu tecavüzün travması sonucu beş yıl sağır ve dilsiz olarak yaşamıştır. Maya Angelou, ailesinin onu adlandırdığı gibi, bir eşitlik, hoşgörü ve barış savaşçısıdır. Martin Luther King ve Malcolm X’in arkadaşı olarak onlarla omuz omuza mücadele etmiş, ırkçı Jim Crow yasalarının yürürlükten kaldırılmasında en ön safta yer almıştır. Yedisi otobiyografik olmak üzere, üç deneme kitabı, film, oyun, üç cd ve şiir kitapları vardır. “Annem ve Ben”, “Kızıma Mektuplar” adlı yapıtları ülkemizde de yayımlanmıştır. Maya Angelou, ABD’nin Afrika kökenli ilk siyahi tramvay sürücüsüdür. Aşçılık, şarkıcılık, dansçılık, garsonluk ve seks işçiliği, sömürgeciliğin sona erme döneminde Mısır ve Gana’da gazete muhabirliği yapmıştır. Dokuz yaşından itibaren şiir yazan Angelou, şair ve yazarlığının yanı sıra 1982 yılından bu yana West Forest Universitesi’nde Amerikan Dili ve Edebiyatı Profesörlüğü yapmaktaydı. Otuzdan fazla onursal doktora derecesine layık görülen Angelou’ya, 2011 yılında Obama tarafından ABD’nin en yüksek sivil ödülü olan Başkanlık Özgürlük Madalyası verilmiştir. Birçok ABD Başkanına danışmanlık da yapan Angelou, 1993 yılında Bill Clinton’ın yemin töreninde şiir okuyan ilk siyahi kadın olmuştur. Maya Angelou’nun şiirleri ağırlıklı olarak siyahların siyasi ve sosyal alanlarda maruz kaldıkları baskı ve aşağılanmayı konu alır. Onun “Yalnız” (Alone) adlı şiirinden bir bölümünün çevirisi şöyledir:

YALNIZ




uzanmış, düşünüyordum

dün gece
ruhum nasıl bulabilir bir evi
susamadığı halde suyu
ve taşlaşmamış ekmeği
bir şey söylemek istiyorum
ve hatalı olduğuma inanmıyorum

hiç kimse
ama hiç kimse
böyle bir yalnızı anlayamaz.

kimi milyonerler vardır
parasını harcayamayan
karıları dolaşan ortalıkta
blues söyleyen çocukları olan
pahalı doktorları vardır
taştan yüreklerini sağaltan

ama hiç kimse
hayır hiç kimse
böyle bir yalnızı anlayamaz.

yalnız, yapayalnız
hiç kimse ama hiç kimse
böyle bir yalnızı anlayamaz.

(Çev: Abdullah Şevki)


           ***




Amerikalı yazar, şair ve insan hakları aktivisti Maya Angelou geçen ay, 86 yaşında hayatını kaybetti.

Angelou’nun ölüm haberini, basın danışmanı Helen Brann bildirdi. 

Angelou, Kuzey Karolina’nın Winston-Salem bölgesindeki evinde hayata gözlerini yumdu.

MAYA ANGELOU KİMDİR?

Maya Angelou yedi tane otobiyografi, üç tane deneme, bir kaç tane şiir kitabı yayınlamıştı. Ayrıca Maya Angelou’nun elli yıldan fazla bir süreyi kapsayan kariyerinde birçok oyun, film ve televizyon gösterisi bulunmaktadır.

OTUZDAN FAZLA ONURSAL DOKTORA ALDI

Düzinelerce ödül ve otuzdan fazla onursal doktora derecesi almıştır.
14 yaşında okuldan ayrıldıktan sonra çalışmaya başlayan Angelou, Amerika’nın ilk Afro-Amerikan kadın tramvay operatörü oldu.

Angelou şair ve yazar olmaya genç bir yetişkin olduğunda aşçılık, fahişelik, gece kulübü dansı ve performansı, Porgy and Bess opera oyunculuğu, Southern Christian Leadership Conference koordinatörlüğü ve sömürgeciliğin sonlandırma günlerinde Mısır ve Gana’da gazetecilik gibi bir seri uğraş sonrası başladı.





Bir kadın hiç istemese, ihtiyacı olmasa bile istediğinde evden ayrılıp kendine ev kiralayacak kadar paraya sahip olmalı

Bir kadın giyecek mükemmel bir şeye sahip olmalı ki patronu ya da hayallerinin aşkı bir saat içinde onu görmek istediğinde hazır olsun

Bir kadın dönüp baktığında hoşnut olduğu bir gençliğe sahip olmalı

Bir kadın yaşlandığında anlatmayı dört gözle bekleyeceği yeterince ilginç bir geçmişe sahip olmalı

Bir kadın bir tornavida setine, bir kablosuz matkaba ve bir siyah dantelli sutyene sahip olmalı

Bir kadın onu her zaman güldüren ve onun ağlamasına izin veren bir arkadaşa sahip olmalı

Bir kadın daha önce ailesinde kimseye ait olmayan iyi bir mobilyaya sahip olmalı

Bir kadın misafirlerini şereflendirecek sekiz eş tabak, ayaklı şarap kadehi ve yemek tarifine sahip olmalı

Bir kadın kaderini kontrol edebileceği duygusuna sahip olmalı

Her kadın kendini kaybetmeden âşık olmayı bilmeli

Her kadın bir işi bırakmayı, bir sevgiliden ayrılmayı ve arkadaşlığa zarar vermeden arkadaşına karşı durmayı bilmeli

Her kadın ne zaman daha fazla deneyeceğini ve ne zaman yoluna devam edeceğini bilmeli

Her kadın baldırlarının uzunluğunu, kalçalarının genişliğini ya da ailesinin doğasını değiştiremeyeceğini bilmeli

Her kadın bilmeli ki çocukluğu mükemmel geçmemiş olabilir ama o bitti

Her kadın aşk ya da daha başka şeyler için ne yapıp ne yapmayacağını bilmeli

Her kadın sevmese de nasıl yalnız yaşanacağını bilmeli

Her kadın kime güvenebileceğini, kime güvenemeyeceğini ve bunun kişisel olarak algılanmaması gerektiğini bilmeli

Her kadın ruhu yatıştırılmaya ihtiyaç duyduğunda nereye gideceğini bilmeli

Her kadın bir günde, bir ayda, bir yılda ne başarabileceğini ve ya ne başaramayacağını bilmeli

MAYA ANGELOU


-Sanat Dergisi Mayıs Sayısından alıntı-

10 yorum:

  1. Ne yazik ki Ben Maya Angelou´nun varligini yani böyle bir kadinin dünyada yasamis oldugunu öldügü zaman ögrenenlerdenim.Sosyal medyada ki paylasimlardan görmüstüm..Fikirlerini ögrendikce de HemCinslerine ne güzel ögütler verdigini,tecrübelerini aktardigini gördüm...
    Her Kadin Yalniz Kalmayi Becerebilmeli....
    Umarim gittigi yerde cektigi bütün acilari unutmustur...
    Güzel bir hafta gecirmeniz dilegiyle...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Eksik ve aciz kaldığımız sonsuz bir deryanın içinde öğrenmemiz gereken öyle büyük hazineler var ki Yıldız hanım; ben de sanat dergisinden yeni öğrenip hemen paylaşanlardanım. Böylesine bir efsanenin acılardan beslenip, tecrübelerle kendine sığamaması-dır onu büyük yapan.
      Size ve aileye güzel bir hafta ortası dilerim.


      Sil
  2. Amerika'nın insan hakları mücadelesinde büyük emeği geçmiş ve simgeleşmiş isimlerden biri olduğunu, aynı zamanda şair olduğunu biliyordum; ama acı dolu yaşam kesitlerinin birçoğunu burada öğrendim.
    Hem kendi öz benliği hem ülkesi adına mücadeleci ruh taşıyan, acılar karşısında yıkılmayan, direnen, gerektiğinde kimseden korkmadan baş kaldıran güçlü ve donanımlı insanlar arkalarında mutlaka iz bırakıyorlar.
    Kadınlarla ilgili yol göstericiliğine hayran olmamak mümkün değil.
    Toprağı bol olsun...

    Paylaşımınız için çok teşekkürler...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yorumladığınız gibi önce Amerika, sonra bütün insanlığa cesur kişiliği, nitelikli kariyeri ve cesur sivil haklar militanlığı ile örnek teşkil edecek büyük bir kişilik, enternasyonal bir marka. Mersin'in bir iki büyük kitapçısından İngilizce ve Türkçe eserlerini sordum, bulamadım. İlk fırsatta İstanbul veya Ankara'da birkaç önemli eserini edineceğim.

      Toprağı bol olsun,
      yorumunuza ben de teşekkür ederim.





      Sil
  3. Merhaba,
    son yazınızın mesaj bölümü açık olmadığından buraya yazıyorum. Romanınızda ki yılların acıları, hüzünlerini unutmamak için merakla bekliyorum. Keyifli tatiller yapın eşinize ve çocuklarınıza sevgiler.
    Dostça kalın.

    YanıtlaSil
  4. Yeni kitabiniz icin basarilar diliyorum. Ve merakla bekleyecegim..sevgi ve selamlar..

    YanıtlaSil
  5. İz bırakan güçlü kadınlar, erkekler!.. Yaşarken varlıklarıyla, duruşlarıyla, düşünceleriyle devrim yaratanlar!.. Hayata bakışımızı, hayat algılarımızı, sorgulamalarımızı oldukça etkiliyorlar. Sayfanızda 'Maya Angelou' yu tanıtımınız çok yerinde olmuş. Eşitlilk, hoşgörü ve barış savaşçısı Angelou'nun hayat hikayesi çok etkileyici. Işıklar içinde uyusun..

    * Bu arada yeni romanınızı merakla bekliyorum Mehmet Bey..Ve şimdiden başarılar diliyorum. Güzel bir sinerjiyle buluşup çok daha geniş kitlelerce okunacağını düşünüyorum..

    Size ve ailenize sıcak yaz günlerinde ferahlıklar
    ve hummalı yazın sürecinizde de size ayrıca kolaylıklar 'esenlikler' diliyorum Mehmet Bey:)

    Bulutlara göz kırptım! ve sonra usulca seslendim;
    Akdeniz sahillerine, biraz da rüzgârlar essin.) dostlarımız serinlesin :)

    Dostlukla kalın...

    YanıtlaSil
  6. Sevgili Dostlar,

    Öncelikle değerli yorumlarınıza teşekkür ederim. Maya Angelou'yu keşfedince hemen sizlerle paylaşma gereğini duydum. Başından geçen olayların birikimiyle ve hümanist duygularıyla verdiği mücadele ile nicelikten niteliğe evrilerek dünyaya mal olmuş evrensel bir sanatçı...ışıklar içinde uyusun.

    Romanım konusunda motive edici sözleriniz için de teşekkür ederim.) Biraz biyografi, biraz kurgu olarak 2015 yılının ortalarına veya 2016 yılının ilk aylarına yetişeceğini umuyorum.

    Sevgi ve dostlukla kalın...

    YanıtlaSil
  7. minik bi ödül verdim sizee :)

    YanıtlaSil
  8. Bayramın ailece sağlıkla, huzurla geçmesi dileğiyle,
    Mutlulukla kalın.

    YanıtlaSil